Naukowcy, samorządowcy i przedstawiciele administracji publicznej ruszają z projektem RURALSTRAT, który ma pomóc przełożyć ideę smart village na konkretne działania dla polskiej wsi. Chodzi nie tylko o aplikacje, czujniki czy cyfrowe usługi, ale też o rozwiązania społeczne, środowiskowe i organizacyjne, które naprawdę poprawią codzienne życie mieszkańców. Projekt realizują Województwo Podlaskie, Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Politechnika Białostocka oraz Łukasiewicz – ITECH. Na prace przeznaczono blisko 8 mln zł z Narodowego Centrum Badań i Rozwoju, a w przedsięwzięcie zaangażowano około 80 naukowców. Efektem mają być rekomendacje dla samorządów, grup rolników, klastrów i spółdzielni energetycznych.
RURALSTRAT ma sprawdzić, co naprawdę działa na polskiej wsi
Idea inteligentnej wsi bywa kojarzona z technologicznym hasłem, ale w tym projekcie ma dostać bardziej praktyczne znaczenie. Naukowcy przeanalizują rozwiązania, które już funkcjonują w Polsce i za granicą, a także te, które są dopiero przygotowywane do wdrożeń. Będą sprawdzać, które narzędzia, aplikacje i modele organizacyjne mają szansę działać w realnych warunkach polskich gmin. To ważne, bo wieś nie potrzebuje jednej uniwersalnej recepty. Innych rozwiązań będzie wymagała miejscowość z problemem transportu publicznego, innych region z silnym rolnictwem, a jeszcze innych obszar, który mierzy się z wyludnianiem i słabym dostępem do usług. RURALSTRAT ma więc oddzielić modne obietnice od rozwiązań, które da się wdrożyć, utrzymać i wykorzystać w codziennym zarządzaniu lokalnym rozwojem.
Inteligentna wieś to nie tylko czujniki i aplikacje
W projekcie mocno wybrzmiewa myśl, że smart village nie oznacza po prostu przeniesienia miejskich technologii na wieś. Chodzi o wykorzystanie cyfryzacji tam, gdzie odpowiada ona na konkretne potrzeby mieszkańców. Przykładem może być zdalny odczyt liczników wody, cyfrowa ewidencja zasobów gospodarstwa przy klęskach żywiołowych, lepsze planowanie lokalnego transportu czy narzędzia do obsługi spraw administracyjnych bez konieczności dojazdu do urzędu. Równie ważne są jednak kompetencje mieszkańców, współpraca lokalnych liderów i akceptacja społeczna. Technologia nie zadziała, jeżeli będzie zbyt droga, zbyt skomplikowana albo oderwana od lokalnych przyzwyczajeń. Dlatego badacze mają brać pod uwagę nie tylko efektywność narzędzi, ale także ich wpływ na środowisko, rolnictwo, przetwórstwo, bezpieczeństwo i jakość życia.
Podlasie stanie się laboratorium dla krajowych rekomendacji
Liderem projektu jest Województwo Podlaskie, a Politechnika Białostocka odpowiada za silne zaplecze badawcze. To nieprzypadkowy wybór, bo region dobrze pokazuje wyzwania, z którymi mierzy się wiele obszarów wiejskich w Polsce. Wśród nich są depopulacja, starzenie się społeczeństwa, trudniejszy dostęp do lekarzy specjalistów, problemy komunikacyjne i niższe kompetencje cyfrowe. RURALSTRAT ma pomóc przygotować rozwiązania możliwe do skalowania, czyli takie, które po przetestowaniu w jednym regionie będzie można rekomendować także innym samorządom. Projekt obejmuje 16 zadań, w tym badania przemysłowe, prace rozwojowe, działania przedwdrożeniowe, szkolenia i upowszechnianie wyników. W praktyce oznacza to, że na końcu nie ma powstać wyłącznie raport, lecz zestaw narzędzi dla instytucji podejmujących decyzje.
Cyfrowa wieś może pomóc zatrzymać mieszkańców lokalnie
Jednym z najciekawszych wątków RURALSTRAT jest powiązanie technologii z prawem do pozostania. Chodzi o tworzenie takich warunków, w których mieszkańcy nie muszą opuszczać rodzinnych miejscowości z powodu braku pracy, edukacji, transportu czy usług publicznych. Inteligentna wieś ma być więc nie tyle futurystyczną wizją, ile sposobem na codzienne problemy. Jeżeli lokalna społeczność może szybciej załatwiać sprawy urzędowe, korzystać z lepszego transportu, rozwijać energetykę obywatelską, monitorować zasoby rolnicze i tworzyć nowe usługi, rośnie szansa na bardziej odporną gospodarkę lokalną. Europejskie podejście do smart village podkreśla też znaczenie współpracy mieszkańców i wykorzystywania lokalnych zasobów. To oznacza, że przyszłość wsi nie zależy wyłącznie od sieci, aplikacji i danych, ale od ludzi, którzy będą umieli przekuć je w realne decyzje.
Źródło:
- https://naukawpolsce.pl/aktualnosci/news%2C113187%2Cnaukowcy-wybiora-najlepsze-rozwiazania-we-wdrazaniu-idei-smart-village.html
- https://www.gov.pl/web/rolnictwo/nowe-technologie-maja-pomoc-w-rozwoju-polskiej-wsi-rusza-projekt-ruralstrat
- https://pb.edu.pl/2026/05/25/politechnika-bialostocka-realizuje-projekt-ruralstrat-smart-villages-w-podlaskiem/
- https://kandydacipb.edu.pl/politechnika-bialostocka-w-konsorcjum-projektu-ruralstrat-dofinansowanie-ncbr-7-955-38625-zl/
- https://ksow.pl/idee/smart-villages
- https://www.ksowplus.pl/rozwoj-obszarow-wiejskich/aktualnosc/siec-smart-village-europejska-wspolpraca-dla-aktywnej-wsi